Giganci Nauki

https://gigancinauki.pl/gn/edukacja/91339,Giganci-nauki-infografiki-historyczne-Aleksander-Wasiutynski.html
2022-09-26, 17:58

Giganci nauki – infografiki historyczne: Aleksander Wasiutyński

Instytut Pamięci Narodowej przypomina, jak polscy wynalazcy i uczeni zmieniali świat, jak wiele wnieśli w rozwój naszego kraju i innych państw.

Specjalista w dziedzinie kolejnictwa

 

WASIUTYŃSKI Aleksander Feliks Marceli Hieronim (13 XII 1859, Lisowice k. Łodzi – 17 X 1944, Wodzisław k. Jędrzejowa), specjalista w dziedzinie kolejnictwa, pionier badań nad rzeczywistą pracą toru kolejowego. Syn Leonarda, właściciela ziemskiego, i Heleny z Bentkowskich, ojciec Zbigniewa Augustyna i Jeremiego, wybitnego kopernikanisty, profesora astrofizyki i filozofii uniwersytetu w Oslo.

Kształcił się w Warszawie, gdzie ukończył IV gimnazjum rządowe i studia matematyczne na rosyjskim Cesarskim Uniw. Warszawskim (1879–80), a następnie (1880–84) w Inst. Inżynierów Komunikacji w Petersburgu, uzyskując tam dyplom inżynierski.

Pracował głównie na budowie kolei, m.in. Iwangorod (ob. Dęblin)–Dąbrowa Górnicza, Łuniniec–Homel, Siedlce–Małkinia, Kursk–Charków–Azowsk. Pogłębiał też wiedzę, podróżując po Rosji, Austrii, Niemczech, Belgii, Holandii, Francji i Anglii. W 1889–1915 był związany z drogą żelazną Warszawsko-Wiedeńską. Zorganizował na niej, we Włochach k. Warszawy, stację doświadczalną, w której w 1897 podjął pionierskie badania rzeczywistej pracy toru kolejowego – traktowanego jako belka ciągła spoczywająca na podłożu sprężystym – pod wpływem obciążeń dynamicznych związanych z jego eksploatacją. Zastosował przemyślną metodę fotograficzną (zob. P. Lebiedziński), umożliwiającą rejestrację odkształceń od zginania i ugięć torów pod kołami parowozu. Wyniki tych badań zaprezentował w 1898 na Międzynarodowym Kongresie Dróg Żelaznych w Brukseli; zostały one opublikowane w „Bulletin du Congrés International des Chemins de Fer” w języku francuskim i angielskim, a sprawozdania w warszawskim „Przeglądzie Technicznym” i niemieckiej prasie fachowej. W szerszym ujęciu W. przedstawił je w rozprawie Obserwacje nad odkształceniami sprężystymi toru kolejowego, na podstawie której uzyskał w 1899 doktorat i stanowisko adiunkta w petersburskim Inst. Inżynierów Komunikacji. Rezultaty tych badań oraz zastosowana metoda i służący jej sprzęt przyniosły mu złoty medal na wystawie powszechnej w Paryżu w 1900.

W. stworzył też samoczynne urządzenie do badań ugięć i odchyleń poprzecznych dźwigarów mostowych o znacznych rozpiętościach – myślał o nim już od 1885, a ostateczny kształt nadał mu w 1903. Pracował również nad zwiększaniem bezpieczeństwa ruchu kolejowego, m.in. poprzez ześrodkowane nastawianie zwrotnic i sygnałów, projektował nowego typu szyny. Zajmował się także zagadnieniami zależności między kosztami budowy kolei a kosztami jej eksploatowania. Wielostronną wiedzę na temat kolejnictwa z własnymi oryginalnymi przemyśleniami zawarł w dziele Drogi żelazne (1910, 1925).

Mianowany 13 IX 1901 profesorem nadzwyczajnym w Warszawskim Inst. Politechnicznym im. cara Mikołaja II, wykładał tam i kierował Katedrą Dróg Bitych i Kolei Żelaznych. Podczas kryzysu szkolnego w 1905 publicznie domagał się dopuszczenia polskiego języka wykładowego na tej uczelni i protestował przeciw jej zamknięciu w odwecie za strajk studentów. W 1909 został mianowany profesorem zwyczajnym. W 1915 ewakuowany wraz z uczelnią w głąb Rosji, wykładał w Moskwie, a od 1916 w Niżnym Nowogrodzie. W 1917 został kierownikiem wydziału inżynieryjno-budowlanego przy sztabie naczelnego dowództwa armii rosyjskiej w Mohylewie. W 1918 był więziony przez bolszewików, 8 VIII tego roku wrócił do Polski.

Od IV 1919 był profesorem zwyczajnym PW, do 1935 kierował Katedrą Dróg Żelaznych. Jednocześnie był bardzo zaangażowany w sprawę przebudowy warszawskiego węzła kolejowego; przewodniczył specjalnej komisji, która w III 1919 doprowadziła do powstania projektu, będącego podstawą związanej z tym przedsięwzięciem uchwały sejmowej. Zaprojektował linię średnicową, przeznaczoną dla ruchu osobowego i czuwał nad jej realizacją, a po jej otwarciu 2 IX 1933 objął przewodnictwo komitetu ds. dalszej przebudowy i elektryfikacji węzła warszawskiego. W 1932–36 wznowił we Włochach badania toru kolejowego pod wpływem obciążeń dynamicznych w trakcie eksploatacji, tym razem z uwzględnieniem również przemieszczeń podłużnych szyn. Jako członek (od 1925) Rady Technicznej przy Ministerstwie Komunikacji, zajmował się m.in. zagadnieniami polskiej terminologii fachowej.

W. wielokrotnie uczestniczył w międzynarodowych kongresach kolejowych, m.in. w Londynie (1895 i 1925), Paryżu (1900), Berlinie (1910) i Kairze (1933). Z jego inspiracji ten ostatni podjął uchwałę: „Określenie wytrzymałości toru kolejowego ma przeważnie charakter doświadczalny. Należy popierać badania prowadzone na niektórych sieciach kolejowych i zwracać baczną uwagę na ich wyniki” Interesował się też ruchem tramwajowym i samochodowym; brał udział w poświęconych tym zagadnieniom kongresach międzynarodowych w Barcelonie (1926), Rzymie (1928) i Warszawie (1930). Należał w 1920 do członków założycieli ANT w Warszawie, a od 1933 był jej prezesem. Od 1930 był członkiem TNW, w którym od 1931 przewodniczył wydziałowi nauk technicznych. W 1925 Politechnika Lwowska przyznała mu doktorat honoris causa, a w 1936 PW – profesurę honorową.

Wywieziony ze stolicy po powstaniu warszawskim 5 X 1944, zmarł z wyczerpania trudami tułaczki.

 

BUP, cz. 4; SBTP (T. Skarzyński); Łoza; Śródka.

A. Drzewiecki: Wkład Aleksandra Wasiutyńskiego do rozwoju kolejnictwa, praca doktorska w Inst. Historii Nauki PAN; B. Orłowski: Polska przygoda z techniką, Warszawa 2009; A. Wasiutyński: Autobiografia naukowa, KHNiT 1986, nr 1; „Przegląd Techniczny” 1930, zeszyt monograficzny poświęcony W.


Bolesław Orłowski

 

 

 

Zobacz poprzednie infografiki:

Jerzy Rudlicki

Rudolf Weigl

Stefan Bryła

Tadeusz Wenda

Mieczysław Wolfke

Stanisław Rogalski

Henryk Magnuski

Kazimierz Funk

Jan Szczepanik

Kazimierz Prószyński

Stanisław Ulam

Tadeusz Sędzimir (Sendzimir)

Jan Czochralski

Ignacy Mościcki

Maria Skłodowska-Curie

Marian Rejewski

Zapraszamy na portal gigancinauki.pl

Polecamy karty edukacyjne do infografik Giganci nauki – do pobrania

 

Opcje strony